Sınav Kaygısıyla Nasıl Baş Ederiz?

Sınav Kaygısıyla Nasıl Baş Ederiz? İnsanı diğer canlılardan ayıran en önemli özelliklerden biri duygularımızdır. Sevmek, öfkelenmek, mutlu olmak, umutlanmak ve kaygılanmak gibi… Sınav öncesinde ve sınav esnasında heyecanlanmak, kaygı duymak doğal bir süreçtir. Kalbimiz küt küt atabilir, soğuk terler dökebiliriz. “Acaba bütün çalıştıklarımı unutacak mıyım?”, “Sınav esnasında aklıma gelecek mi?” gibi düşünceler zihnimizde dönüp durabilir. Hatta bazen “Kaygılanıyorum, çok heyecanlandım; demek ki başarısız olacağım.” şeklinde düşünebiliriz. Oysa kaygı hissetmek, başarısız olacağımız anlamına gelmez. Bazı öğrencilerde sınav kaygısı yalnızca sınav anında ortaya çıkmaz. Sınava hazırlık sürecinin çok daha erken dönemlerinde başlayabilir ve sınav sonrasına kadar devam edebilir. Masanın başına oturup çalışmadığımız anlarda bile sınav zihnimizde dönüp durabilir. Bu kaygıyla başımızı yastığa koyabilir, sabah uyandığımızda yine aynı düşüncelerle güne başlayabiliriz. Kaygı yoğunlaştığında; uyku problemleri, dersin başına bir türlü oturamama, bildiğimiz soruları dahi yanlış yapma veya sürekli kötü bir sonuç hayal etme gibi bizi zorlayan durumları beraberinde getirebilir. Burada en önemli noktalardan biri, öncelikle kaygımızı fark etmektir. Çünkü yaşadığımız duyguyu tanımak, onunla baş edebilmenin önemli adımlarından biridir. Peki Ben Aslında Neden Kaygılanıyorum? Bazen sınavın kendisinden değil, sınavın bizim için ne ifade ettiğinden kaygılanırız. Kendimize biraz zaman ayırıp şu soruları sorabiliriz:

• Başarısız olmaktan mı korkuyorum?
• Ailemi hayal kırıklığına uğratmaktan mı endişeleniyorum?
• Arkadaşlarımdan daha düşük puan almaktan mı çekiniyorum?
• Hedefime ulaşamamaktan mı korkuyorum?
• Yeterince çalışmadığımı düşündüğüm için mi kaygılanıyorum?
• Sınav sonucunun geleceğimi etkileyeceğini düşündüğüm için mi endişeliyim? Belki bu soruların birkaçının cevabı “evet” olacak. Belki de aklımıza daha önce hiç düşünmediğimiz başka bir cevap gelecek. Önemli olan, kaygımızı bastırmaya çalışmadan önce onu anlamaya çalışmaktır. Çünkü ne yaşadığımızı ve neden yaşadığımızı fark ettiğimizde, onunla nasıl baş edebileceğimizi düşünmeye başlayabiliriz. Sınav Kaygısıyla Nasıl Başa Çıkabiliriz? İlk olarak, sınav sürecinde heyecanlanmanın ve kaygı hissetmenin normal olduğunu kabul etmemiz gerekir. Bu duygular, sınava hazırlık sürecinin bir parçası olabilir. Ardından kendimizi tanıyarak gerçekçi bir çalışma planı oluşturmalıyız. Örneğin günlük 500-600 soru çözmek herkes için gerçekçi bir hedef olmayabilir. Böyle bir hedef koyduğumuzda ve hedefimize ulaşamadığımızda kendimizi başarısız hissedebiliriz. Bunun yerine konuları küçük parçalara ayırarak günlük, ulaşılabilir ve etkili hedefler belirleyebiliriz. Eksik olduğumuz konuları belirlemeli, bunları tamamlamaya çalışmalı ve düzenli tekrarlar yapmalıyız. Test ve deneme sonuçlarımızı yalnızca bir “puan” olarak görmek yerine, bize ne anlattığına bakmalıyız. Kendimize şu soruları sorabiliriz:
• Hangi konularda eksiğim var?
• Hangi derslerde ilerleme gösteriyorum?
• Nerelerde daha fazla çalışmaya ihtiyacım var? Bu değerlendirmeler doğrultusunda kendimize bir yol haritası oluşturabilir ve çalışmalarımıza buna göre devam edebiliriz. Çalışmayı Son Güne Bırakmayın Bir diğer önemli nokta ise çalışmayı son güne bırakmamaktır. Konuları ve hazırlıkları son günlere sıkıştırmak, üzerimizdeki baskıyı ve kaygıyı daha da artırabilir. Bu nedenle sınava hazırlık sürecini mümkün olduğunca zamana yaymak önemlidir. Böylece hem çalışmalarımızı daha düzenli hâle getirebilir hem de sınav yaklaştıkça kendimizi daha hazırlıklı hissedebiliriz. Sınav Esnasında Kaygı Yükselirse Ne Yapabiliriz? Sınav esnasında kaygının yükselmesi oldukça sık karşılaşılan bir durumdur. Peki böyle bir anda kaygımızı nasıl yönetebiliriz? Öncelikle birkaç saniye durmak bize zaman kaybettirmez. Aksine, kaygımızı ve heyecanımızı biraz olsun yatıştırdığımızda sınava daha etkili bir şekilde devam edebiliriz. Böyle bir durumda:
• Derin bir nefes alabiliriz.
• Soruyu yeniden ve daha yavaş okuyabiliriz.
• Yapabildiğimiz sorulardan devam edebiliriz.
• Bir soruda uzun süre vakit kaybetmemeye çalışabiliriz. Bazen bir soruya takıldığımızda bütün sınavın kötü gittiğini düşünmeye başlayabiliriz. Oysa tek bir sorunun bizi durdurmasına gerek yok. O soruyu geçebilir, yapabildiğimiz soruları çözdükten sonra tekrar geri dönebiliriz. Unutmayalım: Bir soruyu çözememek, hiçbir şey bilmediğimiz anlamına gelmez. Kaygıyı Yönetmek İçin Veliler Ne Yapabilir? Sınav sürecinde öğrencinin üzerinde baskı kurmak ve sonuç odaklı beklentiyi artırmak, yapılan en sık hatalardan biridir. Aynı zamanda çocuğu başka öğrencilerle, kardeşleriyle veya çevresindeki diğer çocuklarla kıyaslamak; kaygı ve başarısızlık hissinin daha da artmasına neden olabilir. “Kaç puan alacaksın?” demek yerine “Nasıl hissediyorsun?” diye sormak çok daha değerlidir. Bu yaklaşım, çocuğumuza verdiğimiz değerin yalnızca aldığı sonuçtan ibaret olmadığını göstermemize yardımcı olur. Çocuğumuz kendisini güvende ve desteklenmiş hissettiğinde, kaygısını daha sağlıklı bir şekilde yönetebilir ve sınav sürecine daha sağlıklı devam edebilir. Bu süreçte çocuğumuzun emeğini de fark etmeliyiz. Yaptığı küçük ilerlemelerde dahi onu takdir etmek, motivasyonunun artmasına yardımcı olabilir. Sınav Hayatımızın Tamamı Değildir Sınavı hayatımızın merkezine koyduğumuzda, hayatımızdaki diğer güzel ve önemli noktaları gözden kaçırabiliriz. Çocuğumuzun da bunu hissetmesine izin vermemeliyiz. Sınavdan önceki süreçte yapılan hatalardan biri de çocukla konuşulan neredeyse her konunun sınava dönüşmesidir: “Bugün kaç soru çözdün?” “Ders çalıştın mı?” “Denemen nasıl geçti?” “Bu konuyu bitirdin mi?” Elbette bunlar önemli sorular olabilir. Ancak çocuğumuzun hayatının tamamının sınavdan ibaret olmadığını da unutmamalıyız. Sürekli sınavdan bahsetmek, zamanla çocukta bıkkınlığa ve motivasyon kaybına yol açabilir. Bazen dersleri, denemeleri ve sınavı bir kenara bırakıp yalnızca çocuğumuzla sohbet etmek, birlikte vakit geçirmek ve onu dinlemek de sınav sürecinde verebileceğimiz en güzel desteklerden biridir. Ne Zaman Destek Almak Gerekir? Bazen sınav kaygısı günlük hayatımızı etkileyecek kadar yoğunlaşabilir ve profesyonel desteğe ihtiyaç duyabiliriz. Peki bunu nasıl anlayabiliriz? Eğer kaygı;